Międzynarodowy wymiar sprawiedliwości i zapobieganie zbrodniom

UE potrzebuje bardziej spójnego podejścia do znaczenia międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości w konfliktach

Research Director, Senior Policy Fellow
Full text available in
Summary available in

Prezydent Kenii Uhuru Kenyatta został pierwszą osobą, aktualnie sprawującą funkcję głowy państwa, która została postawiona przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym (MTK) z zarzutami dopuszczenia się zbrodni przeciwko ludzkości. Sprawa w Hadze – którą może czekać klęska w związku zapowiedziami, że rząd Kenii wstrzyma wydanie dowodów- może wystawić granice międzynarodowej sprawiedliwości na test. Tymczasem zbrodnie w Syrii popełnione ponad wszelką wątpliwość przez reżimu al-Asada i rebeliantów, włączając w to bojowników Państwa Islamskiego, wydają się pozostawać poza zasięgiem MTK po tym, jak Rosja i Chiny zawetowały rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ, aby powierzyć jurysdykcję Trybunałowi.

Czy ideały międzynarodowej sprawiedliwości kolidują z realiami globalnej polityki mocarstw? Jak daleko dążenia do postawienia przestępców wojennych przed wymiarem sprawiedliwości są zgodne z trudnymi kompromisami, które są konieczne do zakończenia konfliktów pełnych przemocy? Jak europejskie kraje mogą najlepiej realizować dwutorowe działania kończące zarówno okrucieństwa i dążące do wymierzenia sprawiedliwości? Nowy raport ECFR pt. “International Justice and the Prevention of Atrocities” autorstwa Anthony’ego Dworkina (senior policy fellow w ECFR), szuka się odpowiedzi na ten pytania.

Raport wskazuje, że kraje europejskie muszą opracować lepiej skoordynowaną politykę w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i zapobiegania zbrodniom. Zbyt często decyzje w sprawie wymiaru sprawiedliwości są podejmowane w oderwaniu od szerszych celów polityki zagranicznej. Grozi to postawieniem sądów w sytuacji, w której mogą stanowić przeszkodę dla osiągnięcia pokoju, ale również stwarza ryzyko izolacji wymiaru sprawiedliwości, kiedy państwa nie wspierają jego działań w praktyce.

Konkretne zalecenia raportu są następujące:

  • Państwa powinny unikać stosowania wymiaru sprawiedliwości jako narzędzia wpływu na dynamikę konfliktów.
  • Rada Bezpieczeństwa ONZ powinna przekazywać sprawy do rozpoznania MTK w wyjątkowych przypadkach i gdy jest przekonana, że ONZ nie poprze później inicjatyw politycznych ignorujących żądania Trybunału.
  • Państwa powinny zachować czujność wobec poglądu, że skierowanie sprawy do MTK zawsze wzmacnia jego wiarygodność.
  • Państwa powinny poświęcić więcej uwagi zapewnieniu, że porozumienia pokojowe będą obejmować zapisy dot. pociągania do odpowiedzialności zbrodniarzy i warunków dla przyszłego rozwoju państwa prawa, w tym poprzez odsunięcie podejrzanych o zbrodnie wojenne od władzy.

Anthony Dworkin twierdzi, że “kraje europejskie mają rację, że wspierają zasadę odpowiedzialności za popełnione czyny, ale ryzykują osłabieniem starań zarówno dot. sprawiedliwości i pokoju, jeśli nie skoordynują bardziej skutecznie swoich polityk. Nie ma sensu spodziewać się, że sądy zbudują globalne rządy prawa, jeżeli ich wysiłki wykraczają poza to, co państwa są skłonne wspierać w ramach ich szerszej polityki zagranicznej.